Çocuğum çok hareketli: DEHB mi, yaşına uygun enerji mi?

Küçük çocukların çoğu hareketlidir; koşar, zıplar, bir işte uzun süre oturamaz. “Çok hareketli” demek DEHB (dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu) demek değildir. Peki fark nerede?

DEHB değerlendirmesi hangi yaşta yapılır?

Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) kılavuzu, dikkatsizlik, aşırı hareketlilik ya da dürtüsellikle birlikte okul ya da davranış sorunu olan 4-18 yaş arası çocuklar için DEHB değerlendirmesine başlanmasını önerir. Yani 2-3 yaşındaki çocukta “çok hareketli” olması tek başına bir tanı nedeni sayılmaz.

Tanıda aranan ölçütler

DSM-5 ölçütlerine dayanan kılavuza göre:

• Dikkatsizlik ya da hiperaktivite-dürtüsellik belirtilerinden altı veya daha fazlası bulunmalı.
• Belirtiler en az altı ay sürmüş olmalı.
• Belirtiler birden fazla ortamda (ev, okul, kreş, arkadaş ortamı) görülmeli. Yalnızca evde ya da yalnızca okulda görülmesi başka nedenleri düşündürür.
• Çocuğun yaşına göre beklenenden fazla olmalı ve günlük işleyişini bozmalı.
• Belirtiler 12 yaşından önce başlamış olmalı. NIMH de belirtilerin çocukluk döneminde (12 yaşından önce) başladığını belirtir.

Belirtilere örnekler

Dikkatsizlik: Dikkatli olması gereken işlerde sık hata yapma, söylenenleri dinlemiyormuş gibi görünme, görevleri bitirememe, eşyaları sık kaybetme, kolay dağılma.
Hiperaktivite ve dürtüsellik: Oturması gerekirken kalkma, kıpır kıpır olma, çok konuşma, sırasını bekleyememe, başkalarının sözünü kesme.

Tanıyı kim koyar?

Tek bir test yoktur. CDC'ye göre değerlendirme; ebeveynlerden, öğretmenlerden ve bakım verenlerden farklı ortamlardaki davranışı öğrenmeyi, işitme ve görme gibi başka nedenleri elemeyi içerir. Tanıyı çocuk ve ergen psikiyatristi, psikolog ya da çocuk doktoru koyar. Özel eğitim kurumları tanı koymaz.

Başka neden olabilir mi?

Evet. Uyku sorunları, işitme ya da görme problemleri, kaygı, öğrenme güçlüğü, ev ya da okuldaki stres ve yaşa uygun yüksek enerji de benzer görünebilir. Disleksi belirtileri ve dikkat dağınıklığı birbirine karışabilir; bu yüzden bütün resme birlikte bakılır.

Evde neler yardımcı olur?

• Düzenli uyku, öğün ve ders saatleri.
• Bir seferde tek ve kısa yönerge verin; gerekirse tekrar ettirin.
• Uzun işleri küçük parçalara bölün, her parçadan sonra kısa bir hareket molası verin.
• İyi davranışı hemen fark edin ve söyleyin.
• Günlük bir kısım hareketli oyun (koşu, bisiklet) için zaman ayırın.

Daha fazla fikir için DEHB'li çocuğa evde nasıl yardım edilir yazımıza bakabilirsiniz. Merak ediyorsanız dikkat eksikliği kontrol listemizi deneyebilirsiniz; bu liste tanı koymaz, yalnızca bir uzmana başvurma ihtiyacı hakkında fikir verir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize ve RAM'a başvurun.