İçeriğe atla
RAM raporu olan öğrencilerimize eğitim ücretsizdir. Nasıl başvurulur? →Personel girişi
Sempati logosu: dalgadan sıçrayan yunusSEMPATİÖzel Eğitim · Rehabilitasyon
Ücretsiz · 3 dakika · Kayıt gerekmez

Disleksi kontrol listesi: çocuğumda okuma güçlüğü işaretleri var mı?

Sınıfa göre ayrılmış 10 maddelik bir veli kontrol listesi. Türkçede okuma güçlüğü daha çok yavaş ve zahmetli okumayla kendini gösterir; maddeler buna göre yazıldı.

Bu bir tarama aracıdır, tanı değildir. Tanı için hastane (çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanı) ve RAM değerlendirmesi gerekir.

Son birkaç ayı düşünün ve çocuğunuzu aynı sınıftaki yaşıtlarıyla karşılaştırın. Yalnız yaşıtlarından belirgin biçimde farklıysa “Evet” deyin. Tüm sorular aşağıda; işaretleyip yazdırabilirsiniz. Puanlama ve sonuç için tarayıcınızda JavaScript açık olmalı; dilerseniz bizi arayın: 0535 105 33 42

Çocuğunuz hangi dönemde? Yalnız çocuğunuzun grubundaki bölümü doldurun.

Okul öncesi (5–6 yaş)

Okumayı öğrenmeden önceki risk işaretleri

  1. Bir kelimenin kaç heceden oluştuğunu el çırparak bulmakta yaşıtlarından çok zorlanıyor. (ör. “ka-pı” iki, “ba-lon-cu” üç)

  2. Bir kelimenin hangi sesle başladığını söylemekte zorlanıyor. (ör. “masa” /m/ ile başlar)

  3. Sonu benzeyen (uyaklı) kelimeleri fark etmekte ya da bulmakta zorlanıyor. (ör. kedi–yedi, top–hop)

  4. Kısa tekerlemeleri, şarkıları ya da sayışmaları yaşıtları kadar kolay öğrenemiyor.

  5. Renk, nesne ya da hayvan resimlerinin adını bildiği hâlde sırayla söylerken belirgin biçimde yavaş ve takılarak söylüyor.

  6. Bildiği bir nesnenin adını bulamayıp sık sık “şey” diyor ya da tarif ederek anlatıyor.

  7. Uzun kelimeleri söylerken hecelerin yerini değiştiriyor ya da hece atlıyor. (ör. “helikopter” yerine “hepilokter”)

  8. Haftanın günleri ya da sayı sırası gibi dizileri öğrenmekte yaşıtlarından çok zorlanıyor.

  9. Kendi adındaki harfleri ya da sık gördüğü birkaç harfi tanımakta zorlanıyor.

  10. Konuşmaya yaşıtlarından geç başladı ya da konuşma desteği aldı.

1. sınıf (ikinci dönem)

Harf-ses eşleme ve okumayı söküp hecelemeye geçiş

  1. Sınıfta öğrendiği harflerin sesini, aradan birkaç gün geçince hatırlamakta zorlanıyor.

  2. Sesleri tek tek bildiği hâlde birleştirip hece ya da kelime yapamıyor. (ör. /e/ /l/ sesini “el” diye birleştirememe)

  3. Duyduğu kısa bir kelimeyi seslerine ayırmakta zorlanıyor. (ör. “at” kelimesinde /a/ ve /t/ seslerini söyleyememe)

  4. Okurken kelimeyi çözmek yerine resme ya da ilk harfe bakıp tahmin ediyor.

  5. Çok kısa ve sık geçen kelimeleri bile her seferinde yeniden harf harf çözüyor.

  6. Sınıfındaki çocukların çoğu hecelemeyi bırakmışken o hâlâ harf harf okuyor.

  7. Yazarken duyduğu sesleri sıraya koyamıyor; harf eksiltiyor, ekliyor ya da yer değiştiriyor.

  8. Benzer görünen harfleri (b–d, m–n, u–ü gibi) sınıfındakilerden çok daha sık karıştırıyor.

  9. Okuma çalışması gelince karın ağrısı, ağlama ya da kaçınma gibi tepkiler gösteriyor.

  10. Öğretmeni okumayı sökme ya da okuma hızı konusunda yaşıtlarının gerisinde olduğunu söyledi.

2.–3. sınıf

Okumada akıcılık dönemi

  1. Okuması doğru olsa bile sınıf arkadaşlarına göre belirgin biçimde yavaş.

  2. Yaşıtları akıcı okurken o hâlâ heceleyerek ya da duraksayarak okuyor.

  3. Uzun ve çok ekli kelimelerde takılıyor; kelimenin sonunu uyduruyor ya da ek atlıyor. (ör. “arkadaşlarımızla”)

  4. Sesli okurken tekdüze okuyor; noktada durmuyor, soruyu soru gibi okumuyor.

  5. Okuduğunu anlamak için metni birkaç kez okuması gerekiyor.

  6. Aynı metin ona okunduğunda anlıyor, kendisi okuyunca anlamakta zorlanıyor.

  7. Kısa bir okuma bile onu belirgin biçimde yoruyor.

  8. Bildiği kelimeleri yazarken harf eksiltiyor ya da aynı kelimeyi farklı biçimlerde yazıyor.

  9. Benzer sesleri yazıda karıştırıyor (b–p, d–t, c–ç gibi) ve bu düzeltmelere rağmen sürüyor.

  10. Ödevleri, özellikle okuma ve yazma gerektirenleri, yaşıtlarına göre çok uzun sürüyor.

4. sınıf ve üzeri

Okuyarak öğrenme dönemi

  1. Okuma hızı sınıf düzeyinin belirgin altında; uzun metinlerde çok geride kalıyor.

  2. Yazılı sınavlarda soruları okumaya ve yanıtlamaya süre yetmiyor.

  3. Konuyu dinleyerek iyi öğreniyor, ders kitabından okuyarak öğrenmekte zorlanıyor.

  4. Sözlüde gösterdiği bilgiyi yazılı sınavda gösteremiyor.

  5. Yazım (imla) ve noktalama hataları yaşıtlarına göre belirgin biçimde fazla.

  6. Yeni ya da uzun kelimeleri ilk kez okurken yaşıtlarından çok daha fazla takılıyor.

  7. Matematikte işlemi biliyor ama sözel problemi okuyup anlamakta zorlanıyor.

  8. Yabancı dilde kelimeleri okumakta ve yazmakta sınıf arkadaşlarından çok zorlanıyor.

  9. Keyif için okumaktan belirgin biçimde kaçınıyor.

  10. Okumayla ilgili “ben yapamam”, “aptalım” gibi sözler söylüyor ya da okuldan soğuyor.

Ek sorular

  1. Bu güçlükler ne zamandır sürüyor; okulda ya da evde ek çalışma yapıldı mı?

  2. Ailede (anne, baba, kardeş) okumayı geç öğrenen, okuma-yazmada zorlanan ya da disleksi tanısı alan var mı?

  3. Son bir yıl içinde göz ve işitme kontrolü yapıldı mı?

  4. Evde Türkçe dışında bir dil de konuşuluyor mu?

  5. Daha önce okuyup yazabildiği hâlde bu becerilerini kaybetmeye başladı mı?

Yanıtlarınız cihazınızda değerlendirilir ve yalnız bu sekmede tutulur; siz göndermedikçe bize iletilmez.

Sizi arayalım

Sonucu bir uzmanla konuşun.

Numaranızı bırakın; uzmanlarımız sizi arayıp ücretsiz ön değerlendirme için gün planlasın.

Beklemek istemezseniz: 0535 105 33 42

Çocuğunuzun yaşı (isteğe bağlı)
Ne zaman arayalım? (isteğe bağlı)

Bilgileriniz yalnızca size dönüş yapmak için kullanılır. KVKK Aydınlatma Metni

Disleksi nedir?

Disleksi, özel öğrenme güçlüğünün en sık görülen türüdür ve öncelikle okumayı etkiler: kelimeleri doğru ve akıcı okumak, harflerle sesleri eşlemek ve yazım. Zekâ, görme ya da tembellikle ilgili değildir. Çoğu çocukta temelde sesleri fark etme ve onları harflerle hızlıca eşleştirme güçlüğü vardır. Okuma güçlüğü ailelerde daha sık görülür. Konuyu ayrıntılı olarak disleksi bilgi sayfamızda anlattık.

Türkçede disleksi neden farklı görünür?

Türkçe “saydam” bir yazım sistemine sahiptir: harfler çoğunlukla tek bir sese karşılık gelir ve kelimeler okunduğu gibi yazılır. Bu yüzden Türkçe okuyan çocuklar okumayı genellikle 1. sınıfın ilk yılında söker, okuma doğruluğu hızla yükselir. Okuma güçlüğü olan çocuk da bir süre sonra kelimeleri çoğunlukla doğru okuyabilir; güçlük daha çok yavaş, zahmetli ve yorucu okuma, uzun ve çok ekli kelimelerde takılma ve yazım hatalarıyla kendini gösterir. Türk çocuklarla yapılan çalışmalar, okuma güçlüğü olan öğrencilerin hem kelimeleri bütün olarak tanımakta hem de harf-ses yoluyla çözmekte zorlandığını, bazı çocuklarda ise yavaşlıktan çok belirli okuma hatalarının öne çıktığını gösteriyor. Bu yüzden listede hız ve akıcılık maddeleri ağırlıklı, ama tek ölçü değil.

İngilizce kaynaklarda sık geçen “b ile d’yi, p ile q’yu karıştırma” örneği tek başına anlamlı değildir. Benzer harfleri karıştırmak okumayı öğrenen birçok çocukta bir süre görülür; Türkçede q harfi zaten yoktur. Önemli olan, bu karışıklığın yaşıtlarından çok daha sık ve uzun sürmesidir.

Belirtiler sınıfa göre nasıl değişir?

Okul öncesinde hece ve ses oyunlarında, uyaklı kelimelerde, bildiği şeylerin adını hızlıca söylemede zorlanma risk işareti olabilir. 1. sınıfta sesleri birleştirip kelime yapamama, kısa kelimeleri her seferinde yeniden çözme ve tahminle okuma öne çıkar. 2.–3. sınıfta yaşıtları akıcı okurken hâlâ heceleyerek okuma, okuduğunu anlamak için metni tekrar okuma ve yazım hataları; 4. sınıftan sonra ise sınav süresine yetişememe, okuyarak öğrenmede zorlanma ve yabancı dilde güçlük görülür. 1. sınıfta okuma güçlüğü hakkında daha fazlası için 1. sınıfta disleksi belirtileri yazımıza bakabilirsiniz.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Okulda ve evde yapılan ek çalışmaya rağmen güçlük en az 6 aydır sürüyorsa, okuma yaşıtlarının belirgin gerisindeyse ve bu durum okul başarısını etkiliyorsa değerlendirme isteyin. Önce göz ve işitme kontrolü yaptırın. Tanıyı çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanı koyar; gerekirse zekâ ve akademik beceri testleri yüz yüze uygulanır. Ardından sağlık raporu (ÇÖZGER) ve Rehberlik ve Araştırma Merkezi'nin (RAM) eğitsel değerlendirmesiyle destek eğitimi planlanır. Ayrıntılar için RAM rehberimize bakabilirsiniz.

Evde ne yapılabilir?

  • Her gün kısa ve keyifli birlikte okuma zamanı ayırın. Aynı kısa metni birkaç kez okumak akıcılığı destekler.
  • Ses oyunları oynayın: hece sayma, ilk sesi bulma, kelimeden ses çıkarma (“kalem”den /k/ gidince ne kalır?).
  • Hatayı hemen düzeltmek yerine cümle bitince birlikte bakın; çabasını övün.
  • Sesli kitaplarla dinleyerek öğrenmeyi destekleyin; bilgi ve kelime dağarcığı okumaya bağlı kalmasın.

Sempati'de özel öğrenme güçlüğü ve akademik beceri alanlarında bireysel destek eğitimi verilir.

Neye dayanıyor?

Bu liste; NICHD ve NHS'nin okuma güçlüğü işaretleri, MEB Rehberlik ve Araştırma Merkezi'nin özel öğrenme güçlüğü bilgilendirmesi (en az 6 ay süre, yavaş ya da yanlış kelime okuma ölçütleri) ve Türkçe okuyan çocuklarla yapılmış araştırmalar temel alınarak kendi cümlelerimizle hazırlanmıştır. Uyarlanmıştır; resmî bir ölçek değildir. Eşikler normlu bir çalışmadan türetilmemiştir, yol göstericidir. Kaynak gösterilen kurumlarla bir bağımız yoktur.

Kaynaklar
Bilgi merkeziDisleksi hakkında daha fazlasıNedir, hangi yaşta neye dikkat edilir, tanıyı kim koyar? Kaynaklarıyla birlikte.

Sık sorulanlar

Bu kontrol listesi disleksi tanısı koyar mı?

Hayır. Bu bir veli kontrol listesidir; yalnız uzman görüşüne ihtiyaç olup olmadığı konusunda fikir verir. Tanıyı çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanı koyar.

Çocuğum b ile d'yi karıştırıyor, bu disleksi mi?

Tek başına değil. Benzer görünen harfleri karıştırmak okumayı öğrenen birçok çocukta bir süre görülür. Karışıklık 2. sınıftan sonra da sık sürüyorsa ve yavaş, zahmetli okumayla birlikteyse değerlendirme yerinde olur.

Çocuğum doğru okuyor ama çok yavaş; yine de önemli mi?

Evet. Türkçe saydam bir dil olduğu için okuma güçlüğü olan çocuklar zamanla doğru okuyabilir, ama yavaş ve zahmetli okuma sürer. Yaşıtlarına göre belirgin yavaşlık ve okuduğunu anlamada zorlanma değerlendirilmesi gereken bir işarettir.

Disleksi kaç yaşında anlaşılır?

Okul öncesinde risk işaretleri görülebilir; ancak güçlük genellikle okuma öğretimi başladıktan sonra, 1. sınıfın ikinci dönemi ile 2. sınıf arasında belirginleşir.

Disleksi geçer mi?

Disleksi ömür boyu sürer, ama doğru ve düzenli öğretimle çocuklar okumayı öğrenir ve okulda başarılı olabilir. Destek ne kadar erken başlarsa o kadar iyidir.

Eğitim ücretli mi?

RAM raporu olan öğrencilerin, RAM'ın uygun gördüğü alanlardaki eğitim giderleri devlet tarafından karşılanır; aileden ücret alınmaz.

Bu bir tarama aracıdır, tanı değildir. Tanı için hastane (çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanı) ve RAM değerlendirmesi gerekir. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır.

WhatsApp ile yazın