Konuşma gecikmesi nedir?
Konuşma ve dil gelişimi çocuktan çocuğa farklı hızda ilerler; ama yaşa göre beklenen bazı basamaklar vardır. Dil; söyleneni anlamayı, kelime ve cümle kurmayı, jestleri ve sohbeti kapsar. Konuşma ise seslerin doğru ve anlaşılır çıkarılmasıdır. Bu alanlardan birinde ya da birkaçında yaşıtlarının belirgin gerisinde kalmak değerlendirme gerektirebilir. “Erkek çocuklar geç konuşur” ya da “babası da geç konuşmuştu” gibi düşünceler, gerçek bir gecikmeyi fark etmeyi geciktirebilir.
Bu liste nasıl hazırlandı?
Yaş bantları ve maddeler, ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) kamuya açık 2022 gelişim kilometre taşlarından kendi cümlelerimizle uyarlandı. Bu kilometre taşları, o yaştaki çocukların çoğunun (yaklaşık %75'inin) yaptığı becerilerdir; bu yüzden “henüz yapmıyor” demek bir alarm değil, doktorunuzla konuşmak için bir sebeptir. Kaynağı belirsiz kelime sayısı ölçütlerini çıkardık; yalnızca CDC'nin verdiği sayıları kullandık (18 ayda “anne/baba” dışında en az üç kelime denemesi, 30 ayda yaklaşık 50 kelime).
Türkçede hangi sesler geç gelir?
Türkçe konuşan çocuklarla yapılan çalışmalarda seslerin çoğunun 1–3 yaş arasında edinildiği, “r” sesinin ise yaklaşık 4 yaşta edinildiği ve tüm seslerin gelişiminin 5–6 yaşta tamamlandığı bildirilmiştir. “r” ve “z” en geç oturan sesler arasında bildirilmiştir; “ş” de bazı çocuklarda geç oturabilir. Bu yüzden 3–4 yaşındaki bir çocuğun “r” yerine “y” ya da “l” demesi tek başına endişe sebebi değildir. Buna karşılık 4 yaşından sonra pek çok farklı seste hata sürüyorsa ya da tanımadığı kişiler onu çoğu zaman anlayamıyorsa değerlendirme önerilir. Uzmanlar sesletimi Türkçe için hazırlanmış standart testlerle değerlendirir.
Önce işitme
İşitme, konuşma gecikmesinin önemli ve çoğu zaman giderilebilir nedenlerindendir. Tekrarlayan orta kulak iltihabı ya da kulakta sıvı birikmesi bile konuşmayı etkileyebilir. Yenidoğan taraması normal olsa da sonradan işitme kaybı gelişebilir. Bu yüzden konuşma gecikmesi şüphesinde ilk adım kulak burun boğaz muayenesi ve yaşa uygun bir işitme testidir. Ayrıntı için konuşma gecikmesinde işitme testi yazımıza bakabilirsiniz.
Ne zaman beklemeden başvurmalı?
- Hangi yaşta olursa olsun daha önce kazandığı kelimeleri ya da jestleri kaybederse.
- Yaşına uygun listedeki becerilerden birkaçını henüz yapmıyorsa.
- Konuşmanın yanında işaret etme, göz teması ve oyunda da farklılık varsa (otizm mi, konuşma gecikmesi mi?).
- İşitmesinden şüpheleniyorsanız.
Dil ve konuşma desteği, sağlık raporu (ÇÖZGER) ve RAM değerlendirmesiyle özel eğitim kapsamında alınabilir. Seanslar oyun içinde, çocuğun düzeyine göre ilerler; aileye evde yapılacak çalışmalar da gösterilir. RAM raporu olan öğrencilerin eğitim gideri devletçe karşılanır. Dil ve konuşma programımız → · Yaşa göre kaç kelime?
Neye dayanıyor?
Yaş bantları ve maddelerin dayandığı beceriler CDC'nin kamuya açık 2022 kilometre taşlarından; ses edinim yaşları Türkçe konuşan çocuklarla yapılmış yayımlanmış çalışmalardan; işitme önerisi ABD Ulusal Sağırlık ve Diğer İletişim Bozuklukları Enstitüsü'nün (NIDCD) veli bilgilerinden alınmıştır. Maddeler bu kaynakların metni değildir, eşikler normlu bir çalışmadan türetilmemiştir ve kaynak gösterilen kurumlarla bir bağımız yoktur.
- CDC: Milestones by age (Learn the Signs. Act Early.)
- NIDCD: Speech and Language Developmental Milestones
- ASHA: Communication milestones
- Yalçınkaya, Muluk, Budak (2010): Türkçe konuşan çocuklarda ses edinimi (J Int Adv Otol)
- Biçer (2020): 2–8 yaş çocukların fonolojik gelişimi (yüksek lisans tezi, Medipol Üniversitesi)
Sık sorulanlar
Bu kontrol listesi konuşma bozukluğu tanısı koyar mı?
Hayır. Yalnızca uzman görüşüne ihtiyaç olup olmadığı konusunda fikir verir. Değerlendirmeyi hekim ve dil-konuşma uzmanları yapar.
Çocuğum 4 yaşında ve “r” diyemiyor; endişelenmeli miyim?
Genellikle hayır. Türkçede “r” en geç oturan seslerdendir ve tüm seslerin gelişimi 5–6 yaşı bulabilir. Başka birçok seste de hata varsa ya da yabancılar onu çoğu zaman anlamıyorsa değerlendirme isteyin.
Çocuğum 2 yaşında ve az konuşuyor; beklemeli miyim?
İki yaşında iki kelimeyi birleştirmiyorsa, işaret etmiyorsa ya da söyleneni anlamakta zorlanıyorsa beklemek yerine işitme testi yaptırıp çocuk doktorunuza danışın.
İşitme testi neden ilk adım?
İşitme sorunu konuşma gecikmesinin önemli ve çoğu zaman giderilebilir nedenlerindendir. Yenidoğan taraması normal olsa da sonradan işitme kaybı gelişebilir.
Ekran süresi konuşmayı geciktirir mi?
Uzun ekran süresi yüz yüze konuşma ve oyun zamanını azalttığı için dil gelişimini olumsuz etkileyebilir. Ekranı azaltıp birlikte konuşmak her durumda iyi bir adımdır.
Eğitim ücretli mi?
RAM raporu olan öğrencilerimizin eğitim giderleri, RAM'ın uygun gördüğü alanlarda devlet tarafından karşılanır; ön değerlendirme ücretsizdir.
Bu bir tarama aracıdır, tanı değildir. Tanı için hastane (çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanı) ve RAM değerlendirmesi gerekir. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır.


