“Komşunun çocuğu 18 aylıkken cümle kuruyordu” cümlesi pek çok ebeveyni gereksiz yere korkutur. Dil gelişimi çocuktan çocuğa farklı hızda ilerler. Yine de çocukların çoğunun belirli yaşlarda yaptığı şeyler bellidir. Aşağıdaki liste, ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi'nin (CDC) “Learn the Signs. Act Early” programındaki, çocukların %75 ve daha fazlasının o yaşa kadar yapabildiği becerilerden uyarlanmıştır.
Yaşa göre dil ve iletişim
| Yaş | Çocukların çoğunun yaptıkları |
|---|---|
| 12 ay | “Bay bay” der; anneye ya da babaya “anne”, “baba” ya da özel bir isimle seslenir; “hayır” dediğinizde bir an durur. |
| 18 ay | Anne ve baba dışında üç ya da daha fazla kelime söylemeye çalışır; “Bana ver” gibi tek adımlık yönergeleri el kol hareketi olmadan anlar. |
| 2 yaş | “Ayı nerede?” diye sorunca kitapta gösterir; “daha süt” gibi en az iki kelimeyi birleştirir; istendiğinde en az iki vücut parçasını gösterir; öpücük göndermek, evet anlamında başını sallamak gibi el-baş hareketleri kullanır. |
| 2,5 yaş | Yaklaşık 50 kelime söyler; “köpek koş” gibi bir eylem kelimesiyle iki ya da daha fazla kelimeyi birleştirir; kitaptaki şeylerin adını söyler; “ben”, “bana”, “biz” gibi kelimeleri kullanır. |
| 3 yaş | En az iki tur karşılıklı konuşur; “kim”, “ne”, “nerede”, “neden” sorularını sorar; resimde olan olayı (“koşuyor”, “yiyor”) söyler; sorulunca adını söyler; çevresindekiler konuşmasını çoğu zaman anlar. |
| 4 yaş | Dört ya da daha fazla kelimelik cümleler kurar; şarkıdan, hikâyeden ya da tekerlemeden bazı sözleri söyler; gününde olan bir şeyi anlatır; “Mont ne işe yarar?” gibi basit sorulara yanıt verir. |
| 5 yaş | Duyduğu ya da uydurduğu, en az iki olaylı bir hikâyeyi anlatır; okunan hikâyeyle ilgili basit soruları yanıtlar; üçten fazla karşılıklı konuşmayı sürdürür; basit kafiyeleri tanır. |
Bu liste tanı aracı değildir. Çocuğunuz bir maddeyi biraz geç yapıyor olabilir. Önemli olan genel gidişat, yani çocuğunuzun her ay yeni bir şey öğrenip öğrenmediğidir.
Önemli olan kelime sayısı mı?
Yalnızca sayı değil. Çocuğunuzun sizi anlaması, istediği şeyi göstermesi, sırayla iletişim kurması ve oyunda sizinle ilgilenmesi en az kelimeler kadar önemlidir. 50 kelime söyleyip sizi hiç anlamayan bir çocuk da, az kelimeyle ama jest ve bakışla iletişim kuran bir çocuk da farklı değerlendirilir. Bu yüzden uzmanlar kelime sayısına, anlama ve iletişim becerisiyle birlikte bakar.
Ne zaman beklememelisiniz?
- 18 aya geldi ve anne-baba dışında hiç kelime söylemiyor ya da basit isteklere el kol hareketi olmadan yanıt vermiyor.
- 2 yaşına geldi ve iki kelimeyi birleştirmiyor.
- 3 yaşında çevresindekiler sözlerinin çoğunu anlamıyor.
- Daha önce yaptığı bir şeyi (söylediği kelimeleri, jest ve mimiği) kaybetti. Bu durumda zaman kaybetmeyin.
- İsmiyle seslenince dönmüyor ya da gözünüze çok az bakıyor.
NIDCD de değerlendirmede işitme testinin sıklıkla yer aldığını belirtir, çünkü işitme sorunu konuşma ve dil gelişimini etkileyebilir. İlk adım genellikle işitme kontrolüdür: Konuşma gecikmesinde işitme testi ne zaman gerekir? yazımıza bakabilirsiniz. Ardından çocuk doktoruna ve gerekirse bir dil ve konuşma terapistine başvurun. İsterseniz önce konuşma gecikmesi kontrol listemizi deneyebilirsiniz; bu liste tanı koymaz, yalnızca uzmana gitme ihtiyacı hakkında fikir verir.
Evde dil gelişimini ne destekler?
- Yaptığınızı söyleyin: “Suyu döküyorum, bardak doldu.” Günlük işleri kısa cümlelerle anlatın.
- Bekleyin: Soru sorduktan sonra 5-10 saniye bekleyin, çocuğunuz yanıt vermeye çalışsın.
- Kitap okuyun: Resme birlikte bakın, “Bu ne?” ve “Ne yapıyor?” diye sorun.
- Genişletin: Çocuğunuz “araba” derse “Evet, kırmızı araba gidiyor” deyin.
- Ekranı sınırlayın: Dil, karşılıklı etkileşimle gelişir; ekran karşılıklı konuşma sunmaz.
Yaşa göre diğer gelişim alanları için yaşa göre gelişim sayfalarımıza bakabilirsiniz. Çocuğunuza bir uzman bakmasını isterseniz ücretsiz ön değerlendirme için bizi arayın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize ve RAM'a başvurun.