Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz. Çocuğunuzla ilgili bir endişeniz varsa çocuk doktorunuza ve bir uzmana danışın.
Nedir?
Dil, söyleneni anlamak (alıcı dil) ve düşünceyi kelimelere dökmektir (ifade edici dil). Konuşma ise sesleri doğru ve akıcı çıkarabilmektir. Bir çocuk çok şey anlayıp az konuşabilir; bir başkası çok konuşup sesleri anlaşılmaz çıkarabilir. Değerlendirmede ikisine ayrı ayrı bakılır.
Konuşma gecikmesinin pek çok nedeni olabilir: işitme kaybı ya da sık orta kulak iltihabı, gelişimsel dil bozukluğu, otizm spektrum bozukluğu, genel gelişim geriliği ya da ağız-dil kaslarını etkileyen durumlar. Bazı çocuklar ise “geç konuşan” olarak başlar ve yetişir; hangisinin hangisi olduğunu ancak değerlendirme gösterir.
İki dilli büyümek konuşma gecikmesine neden olmaz. İki dilli çocukların iki dildeki toplam kelime sayısı yaşıtlarıyla benzerdir.
Konuşma gecikmesinde ilk adım her zaman işitmeyi kontrol ettirmektir. Hafif bir işitme kaybı bile konuşmayı geciktirebilir ve dışarıdan fark edilmeyebilir.
Hangi yaşta neye dikkat?
- 12 ay
- Anne ya da baba için özel bir söz kullanması, “bay bay” yapması ve “hayır”ı anlaması beklenir.
- 15 ay
- Bir-iki kelime denemesi, adı söylenen tanıdık nesneye bakması ve istediğini işaret etmesi beklenir.
- 18 ay
- En az üç kelime kullanması ve jest olmadan verilen tek adımlı yönergeyi (“topu ver”) izlemesi beklenir.
- 2 yaş
- İki kelimeyi birleştirmesi (“su ver”), kitapta sorulan şeyi göstermesi ve vücut bölümlerini bilmesi beklenir.
- 30 ay
- Yaklaşık 50 kelime kullanması ve iki ya da daha fazla kelimeyle eylem anlatması beklenir.
- 3 yaş
- Karşılıklı en az iki tur sohbet etmesi, “ne, nerede, kim” soruları sorması beklenir.
- 4–5 yaş
- Dört ve daha fazla kelimelik cümleler; 5 yaşında en az iki olaylı kısa bir hikâye anlatabilmesi beklenir.
CDC'nin 2022 kilometre taşlarından ve ASHA'nın gelişim tablosundan kendi cümlelerimizle özetlenmiştir.
Ne zaman uzmana başvurmalı?
- 12 ayda agulama, heceleme ya da işaret etme yok
- 18 ayda hiç anlamlı kelime yok ya da basit yönergeleri anlamıyor
- 2 yaşta iki kelimeyi birleştirmiyor, yalnızca taklit ediyor
- 3 yaşta yakınları bile konuşmasının çoğunu anlamıyor
- Hangi yaşta olursa olsun, kazandığı kelimeleri kaybediyor
- Seslere tepkisi az, sık kulak iltihabı geçiriyor
Beklemeyin: Beceri kaybı ya da işitmeyle ilgili şüphe varsa beklemeyin.
Tanıyı kim koyar? Türkiye'de süreç
Önce çocuk doktoru ve bir odyolojik (işitme) değerlendirme yapılır. Dil ve konuşma becerilerini dil ve konuşma terapisti değerlendirir. Otizm ya da genel gelişim geriliği şüphesi varsa çocuk psikiyatrisi ve çocuk nörolojisi değerlendirmesi istenir.
Tanı sonrasında, uygun hastanelerin kurulları ÇÖZGER (Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu) düzenler. Ardından bağlı olduğunuz Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM) eğitsel değerlendirme yapar ve çocuğun hangi eğitim desteğine ihtiyaç duyduğunu belirler. RAM raporu olan çocukların özel eğitim ve rehabilitasyon merkezindeki destek eğitimi giderleri, mevzuattaki saat sınırları içinde devlet tarafından karşılanır.
Adımları, gereken belgeleri ve Ankara'daki RAM adreslerini RAM ve ÇÖZGER rehberimizde adım adım anlattık; ÇÖZGER raporu nedir? yazımız da yardımcı olabilir.
Evde neler yardımcı olur?
- Günlük işleri anlatın: “Şimdi ayakkabını giyiyoruz, önce bu ayak.” Kısa ve net cümleler kurun.
- Çocuğun söylediğini bir kelime ekleyerek genişletin: “Araba” dediğinde “Kırmızı araba!”
- Soru yağdırmak yerine yorum yapın ve yanıt için 5–10 saniye bekleyin.
- Her gün birlikte resimli kitap bakın; resimleri adlandırın, sayfa çevirmeyi ona bırakın.
- Ekran süresini kısıtlayın; dil, karşılıklı etkileşimle gelişir.
Alan alan daha fazla öneri için evde destek rehberimize bakın.
Yaygın yanlış bilinenler
YanlışBabası da geç konuşmuş, o da konuşur.
AslındaAilede geç konuşma öyküsü bir risk işaretidir, güvence değil. Değerlendirme bekleyişi kısaltır.
Yanlışİki dil konuşulan evde çocuk geç konuşur.
Aslındaİki dillilik gecikmeye neden olmaz; her iki dilde de beklenen basamaklara bakılır.
YanlışDil bağı kesilirse konuşur.
AslındaDil bağının konuşma gecikmesine yol açması nadirdir; karar kulak burun boğaz ve dil-konuşma değerlendirmesiyle verilmelidir.
YanlışKreşe başlayınca açılır.
AslındaSosyal ortam yardımcı olabilir; ama belirgin gecikmede kreş, uzman desteğinin yerine geçmez.
Sık sorulanlar
2 yaşında kaç kelime söylemeli?
Kaynaklar 2 yaşta genellikle en az birkaç düzine kelime ve iki kelimelik birleşimler bekler; 30 ayda yaklaşık 50 kelime CDC'nin kilometre taşıdır. Ayrıntı için yaşa göre dil gelişimi yazımıza bakabilirsiniz.
Konuşma gecikmesi otizm belirtisi midir?
Tek başına değil. Otizmde konuşma gecikmesine jest kullanmama, ilgi paylaşmama gibi sosyal iletişim işaretleri eşlik eder.
Kontrol listesi tanı koyar mı?
Hayır. Liste yalnızca uzmana danışma gereğini gösterir.
Dil ve konuşma terapisi ücretli mi?
RAM raporu olan çocukların özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerindeki destek eğitimi giderleri devlet tarafından karşılanır.
Kaynaklar
- ASHA: How Does Your Child Hear and Talk? (gelişim tablosu)
- NIDCD (NIH): Speech and Language Developmental Milestones
- KidsHealth (Nemours): Delayed Speech or Language Development
- AAP / HealthyChildren.org: Developmental Milestones: 2 Year Olds
- CDC — Learn the Signs. Act Early.: Gelişim kilometre taşları (2022)
Bu sayfadaki tüm metinler, yukarıdaki kaynaklardaki bilgilerden yola çıkılarak kendi cümlelerimizle yazılmıştır; çeviri ya da alıntı değildir. Bu kurumlar sayfamızı hazırlamamış ya da desteklememiştir. Bağlantılar 5 Ekim 2026 tarihinde kontrol edilmiştir.
Sempati'de bu alanla ilgili programımız: programı inceleyin →
Son güncelleme: 5 Ekim 2026. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz ve tedavi yerine geçmez. Tanı ve tedavi için hekiminize, eğitsel değerlendirme için RAM'a başvurun.